Ngay từ thời niên thiếu, với lòng ham mê hiểu biết, Bác Hồ đã say mê đọc sách, báo với cách đọc và trí nhớ tuyệt vời. Qua tìm hiểu các tư liệu về Bác Hồ, đã khắc họa hình ảnh Bác ngay từ khi còn nhỏ đã ham mê đọc sách, báo được thể hiện khái quát qua những sự kiện lịch sử được ghi lại như sau:

Trước khi ra đi tìm đường cứu nước (1890-1911): theo tư liệu tại Bảo tàng Bến Nhà Rồng, Thành phố Hồ Chí Minh, Bác Hồ đã ở những nơi trên quê hương Việt Nam như các tỉnh Nghệ An, Hà Tỉnh, Thừa Thiên Huế, Thái Bình, Bình Định, Bình Thuận và Sài Gòn (nay là Thành phố Hồ Chí Minh). Theo tài liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh với miền Nam Tổ quốc - Vàng trong lửa, Bác đã đi qua nhiều tỉnh trong cả nước, ở đâu Bác cũng tìm hiểu bằng nhiều cách nhằm mở rộng kiến thức của mình, nhất là thông qua việc đọc sách. Qua những tài liệu ghi chép được, Bác Hồ đã có tinh thần ham mê hiểu biết qua đọc sách, cụ thể như: Năm 1906: “Nguyễn Tất Thành vào học lớp dự bị tại Trường Tiểu học Pháp - Việt tỉnh Thừa Thiên... Ngoài việc học ở nhà trường, Nguyễn Tất Thành còn nhờ người mượn sách ở Lầu tàng thư (nơi lưu trữ sách và các loại văn thư của triều Nguyễn) về đọc”. Đến năm 1908, “Nguyễn Tất Thành vào lớp trung đẳng tại Trường Quốc học Huế”; “Tuy vốn tiếng Pháp còn ít ỏi, Nguyễn Tất Thành bắt đầu tiếp xúc với sách báo Pháp, bao gồm cả sách báo mượn của những người lính lê dương trong quân đội Pháp”. Từ nửa sau tháng 9/1910 đến tháng 2/1911, “Nguyễn Tất Thành dạy học ở Trường Dục Thanh (Phan Thiết)”. Tại đây, “Ngoài giờ lên lớp, thầy giáo Nguyễn Tất Thành rất say mê đọc sách. Trong khu vườn của gia đình cụ Nguyễn Thông, có một ngôi nhà được cụ đặt tên là Ngọa du sào (có nghĩa là nơi nằm đọc sách mà như du ngoạn trong thế giới hiểu biết)”. “Nguyễn Tất Thành chẳng những đã đọc “tân thư” của các nhà cải cách Tàu mà còn đọc thẳng một số sách tiếng Pháp nữa, ngay khi ở Huế, thì lịch sử cận đại, đương đại nước Pháp và Âu Mỹ thu hút tâm trí khát khao tìm hiểu của anh”.

Sau khi rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước vào ngày 5/6/1911, Bác Hồ đã đi qua nhiều nước, trong đó: Thời gian ở Pháp từ năm 1919 đến năm 1923, Nguyễn Ái Quốc ngoài những buổi đi làm việc kiếm tiền, thời gian còn lại dành nhiều thời gian để đến thư viện đọc sách. Theo tư liệu mật thám Pháp được ghi trong tài liệu Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử, đã liệt kê cụ thể chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn từ ngày 9/12/1919 đến ngày 20/12/1919 Nguyễn Ái Quốc đã có 14 lần đến thư viện Xanhtơ Giơnơviewơ, có ngày Nguyễn Ái Quốc đến thư viện đến ba lần. Đặc biệt, cũng trong giai đoạn từ năm 1921 đến năm 1923, Nguyễn Ái Quốc ở tại ngôi nhà số 9 ngõ Côngpoăng, Paris “Thường thường, anh chỉ đi làm việc buổi sáng, còn buổi chiều đến thư viện hoặc đi dự các buổi mít tinh”. 

Sau khi về nước, trong quá trình hoạt động cách mạng, Bác thường xuyên đọc sách, báo, tạp chí trong và ngoài nước để nắm thông tin hàng ngày phục vụ cho hoạt động cách mạng. Chính vì Bác có thói quen đọc sách, báo, tạp chí nên tri thức và tầm hiểu biết của Bác vừa rộng, vừa sâu, nhất là tình hình thời sự, chính trị.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Bác Hồ tự học từ sách, báo để thu nhận kiến thức phục vụ cho công tác cách mạng. Người đọc nhiều và nhanh, nhất là sách của Mác, Lênin, sách của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước của các nước anh em, sách về lịch sử của các nước,… Khi tìm hiểu về cách đọc của Bác, chúng ta có 03 bài học cơ bản cần học tập tấm gương của Bác về văn hóa đọc như sau:

• Thứ nhất, muốn trở thành người hiểu biết, phải đọc rộng và khi đọc phải có ghi chép và phân loại ngay các thông tin trong sách báo.
• Thứ hai, khi đọc phải luôn có suy nghĩ kỹ, càng không nhất thời hồ đồ tin theo sách.
• Thứ ba, áp dụng những điều đã đọc vào thực tiễn cách mạng, thực tiễn cuộc sống.

Bác Hồ đọc báo cho các cháu nghe tại Trại nhi đồng ở Việt Bắc, năm 1950 (Ảnh tư liệu)

Như vậy, thông qua tấm gương của Bác Hồ về văn hóa đọc, chúng ta thấy có rất nhiều điều đáng quan tâm và cần phải ra sức học tập. Vì vậy, cấp ủy, chính quyền các cấp cần tuyên truyền sâu rộng hơn văn hóa đọc trong cơ quan, nhà trường và trong cộng đồng để văn hóa đọc được lan tỏa sâu rộng hơn nữa, nhất là tinh thần tự học. Mong rằng tất cả chúng ta ra sức học tập tấm gương của Bác Hồ về văn hóa đọc để không ngừng phát triển trí tuệ, hoàn thiện nhận thức và nhân cách, tích cực đóng góp vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, làm cho dân tộc Việt Nam sánh vai với cường quốc năm châu như Bác Hồ hằng mong muốn./.

(Sưu tầm)

(Thanh Tâm – Chi bộ Kế toán Tài chính)